Javakhk Music
Armenian English Russian

Գուսան Մաթին, կենսագրական

Gusan Matin, biography
Гусан Матин, биография

Բանաստեղծությունները | Lyrics (in Armenian) | Поэзия (на армянском)

Կենսագրությունը` Դ. Բագրատունի

Հայ աշուղական գրականության մեջ Մաթինի անունը չի հիշատակվում։ Նա տպագրված ոչ մի երգ չունի։ Թե՛ կենսագրական տեղեկությունները և թե՛ երգերը մինչ օրս պահպանվել են մարդկանց հիշողության մեջ։

Մաթին՝ Հարություն Թումասի Թումասյան (նախկինում՝ ՏերԳրիգորյան), պետք է, որ ծնված լինի 19-րդ դարի 20ական թվականներին։ Նրա ծննդավայրը եղել է Էրզրումի Կարնո գավառի Խաչքավան գյուղը։ 1830 թվականին տասնյակ հազարավոր հայ գաղթականների թվում էր Հարությունենց ընտանիքը, որը, գալով Ջավախք, բնակություն է հաստատում Խանդո գյուղում։

Մաթին անունը թուրքերեն «մաթ» բառից է սերված, որը նշանակում է զարմանք։ Իր ելույթներով իսկապես, որ նա զարմացնում էր հանդիսականներին և լայն ճանաչում գտնում։

Հարությունի մանկության պատանեկության տարիները եղել են տխուր և զրկանքներով լի։ Մի կտոր հաց վաստակելու հույսով նա մեկնել է օտարություն և Պոլսում հարուստների ընտանիքներում վարձվում է որպես տնային ծառա։ Երգասեր, երիտասարդը միևնույն ժամանակ լարված ուշադրությամբ հետում է աշուղների ելույթներին։ Մաթինի մոտ աստիճանաբար ձավորվում է աշուղական ձիրքը, նա սկսում է ինքնուրույն երգեր հորինել ու հանդես գալ սրճարաններում։

Աշուղական գործունեության հետ միասին Մաթինը սովորում է նա «Ղարագյոզ» (սև աչքեր՝ թուրքերեն) ցուցադրել։ «Ղարագյոզը» կատարյալ ներկայացում էր. թիթեղից կամ ստվարթղթից պատրաստած մարդկանց, կենդանիների մարմնաձերի, ինչպես նաև իրերի պատկերների ցուցադրումը էկրանի վրա լույսի ազդեցության ներքո՝ ստվերի միջոցով։ Ներկայացման գլխավոր հերոսը Ղարագյոզն էր, հենց նրա անունով էլ ներկայացումը կոչվել է «Ղարագյոզ»: «Ղարագյոզը» մեր օրերի տիկնիկային թատրոնի նախատիպն է, հիշեցնում է նաև մուլտկինոնկարի ցուցադրում։

Մաթինը կատարյալ ճարտարախոս դերասան էր։ Սազը ուսած «Ղաբագյոզի» հերոսների մարմնաձերը պարկի մեջ դրած, շրջում էր գավառներում։ Նրան լավ էին ճանաչում Ջավախքում, Արդահանում, Ալեքսանդրապոլում, Ծալկայում, Ախալցայում այլ և գավառներում։

Աշուղ Մաթինը ապրեց մինչ 19-րդ դարի վերջերը, հորինեց հարյուրավոր երգեր ու հեքիաթներ։ Նրա երգերը իր ժամանակին գրի չեն առնվել և հիմա դժվար է դրանք վերականգնել։ Միայն վերջին տարիներին Ախալքալաքի գավառագիտական թանգարանի դիրեկտոր Արսեն Կարապետյանը զբաղվեց ժողովրդի հիշողության մեջ պահպանված Մաթինի երգերի գրառման գործով և թուրքերենից թարգմանեց հայերեն։

 

Top


English:

Gusan Matin

Biography written by D. Bagratouni

Matin’s name is not mentioned in the Armenian ashough literature. He does have any printed song. Both biographical data and songs have been preserved in people’s memory.

Matin – Harutyun Tumasyan (in past Ter-Grigoryan) – must have been born in nineteen twenties. His birthplace was the village of Khachqavan, Erzroum’s Karno region. In 1830 Harutyun’s family was among tens of thousands of Armenian emigrants, who arrived in Javakhk and settled in the village of Khando.

The name of Matin originates from the Turkish ‘’mat’’ word, which means astonishment. Performing songs he really astonished listeners and was generally recognized.

The years of Harutyun’s childhood and youth were sad and full of privations. Hoping to earn his bread, he left for a strange land, where he was hired as a servant by rich families. The young man, who loved singing, followed ashough’s performances with great interest. Matin gradually acquired ashough’s talent, he began composing songs and sang at cafes.

Besides ashough’s activity, Matin also learned to show ’’Gharagjoz’’ (black eyes – Turkish). ’’Gharagjoz’’ was a perfect performance: the demonstration of people made of tin or pasteboard, figures of animals, as well images of things on the screen in the light, by means of shadow.

The main hero of the performance was Gharagjoz, after him the performance was called ‘’Gharagjoz’’. “Gharagjoz” is a prototype of modern puppet theater, it also resemble the demonstration of a cartoon.

Matin was a perfect eloquent actor. He traveled by the regions, with figures of the heroes of ‘’Gharagjoz’’ in his sack. He was quite well-known in Javakhk, Ardahan, Alexandropol, Tsalka, Akhalchkha and other regions.

Ashough Matin lived till late 19 century; he composed hundreds of songs and fairy-tales. His songs were not written timely, so nowadays it is difficult to renew them. Only Arsen Karapetian, former Director of Akhalkalak Regional Museum, has been recently engaged in writing Matin’s songs that have been preserved in people’s memory and translated them from Turkish to Armenian.

Top


Russian:

Гусан Матин

Составитель биографии Д. Багратуни

В армянской ашугской литературе имя Матина не упоминается. Нет ни одной напечатанной его песни. Как биографические сведения, так и песни до сих пор хранятся в памяти людей.

Матин (Арутюн Тумасович Тумасян, прежде Тер-Григорян) родился, должно быть, в 20-х годах XIX века. Место рождения - деревня Хачкаван провинции Карно Эрзрума. В 1830-ом году семья Арутюна оказалась в числе десятков тысяч армянских беженцев. Прибыв в Джавахк, семья обосновалась в деревне Хандо.

Имя Матин происходит от тюркского слова «мат», что означает «удивление». Своими выступлениями он, действительно, удивлял зрителей и приобрел широкую известность.

Годы детства, юности Арутюна были полны грусти и лишений. В надежде заработать на кусок хлеба он отправляется на чужбину и в Константинополе нанимается в семью богачей в качестве домашней прислуги. В то же время любящий петь юноша с напряженным вниманием следит за выступлениями ашугов. Постепенно в Матине просыпается ашугский дар, он начинает самостоятельно сочинять песни и выступать в кафетериях.

Наряду с ашугской деятельностью, Матин учится представлять «Карагез» (в пер. с тур. «черные глаза»). «Карагез» - настоящий спектакль: на освещенном экране демонстрировались силуэты, тени фигурок людей, животных, а также предметов, изготовленных из жести или картона. Главным героем был Карагез, именно его именем назван спектакль. «Карагез» - прототип кукольного театра нашах дней, напоминает также мультипликацию.

Матин был настоящим выразительным актером. С сазом на плече, с фигурками героев «Карагеза» в мешке он обходил уезды. Его хорошо знали в Джавахке, Ардагане, Александрополе, Цалке, Ахалцхе и других провинциях.

Ашуг Матин прожил до конца XIX века, сочинил сотни песен и сказок. При жизни его песни не были записаны, сейчас их трудно восстановить. Только в последние годы директор Ахалкалакского краеведческого музея Арсен Карапетян занялся записью песен Матина, сохраненных в памяти народа, и перевел их с турецкого на армянский язык.

 

Top

 
 
Copyright © 2008 - Javakhk Songbook
Reproduction in full or in part is prohibited without reference to
JavakhkMusic.com